Kościół warowny w Saschiz

Kościół warowny w Saschiz (rum. Biserica fortificată din Saschiz, niem. Kirchenburg von Keisd, węg. Szászkézdi erődtemplom), Rumunia.

Kościół warowny w Saschiz (rum. Biserica fortificată din Saschiz, niem. Kirchenburg von Keisd, węg. Szászkézdi erődtemplom) to kolejny klasyk w rodzinie ufortyfikowanych świątyń Siedmiogrodu. Jego charakterystyczna bryła z oddzieloną od korpusu nawowego wieżą, stała się wzorem do naśladowania dla kolejnych budowli Sasów Siedmiogrodzkich. Wraz z sześcioma innymi, w latach 90 XX wieku, znalazł się on na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Znajoma wieża

Znając choć trochę architekturę Rumunii bez problemu da się zauważyć, że tutejsza wieża wygląda znajomo. Jej wygląd bowiem wzorowany jest na XIV-wiecznej Wieży Zegarowej, z oddalonej około 20 kilometrów od Saschiz, Sighișoary. Model ten zastosować miał tu pewien architekt z Tyrolu, któremu przyszło udoskonalić istniejącą już część fortyfikacji. W 1677 roku wykonał on projekt według którego, dzięki materiałowi pozyskanemu z murów obronnych, podwyższono istniejącą wieżę o dwa piętra. Wzbogacono ją także o popularne wówczas machikuły. Trzeba podkreślić jednak, że przedsięwzięcie to bynajmniej nie było podyktowane groźbą ataków, co wyjaśnia pozyskanie budulca z murów, a wyłącznie zapałem do uniezależnienia się miasteczka od administracyjnej władzy Sighișoary. Brak zainteresowania konfliktem sprawił, że mieszkańcy Saschiz niewiele wskórali. Właściwie nic, poza kunsztowną wieżą kościoła, która stała się manifestem buntu i przy okazji symbolem miasta.

Sighisoara – Transylwańska piękność.

Budowa oryginalnej wieży datowana jest na ostatnie dekady XV wieku. Fakt ten udało się potwierdzić dzięki odkryciu na terenie obiektu denara bitego w latach 1490-1516 przez króla Władysława II. Początkowo wzniesiono pięciopiętrową budowlę, głównie z lokalnych bloków kamiennych, z domieszką kamieni polnych oraz cegły. Dostęp do jej wnętrza znajdował się na drugim piętrze, aby w razie ataku można było zabrać prowadzącą doń drabinę. Trzeba wiedzieć, że poziom gruntu od czasu kiedy powstała budowla podniósł się tu o 1,2 metra, więc dziś ciężko wychwycić ten element.

Kościół, którego nie było

Wieża w 1818 roku ozdobiona została malowanym zegarem oraz drewnianą figurą mężczyzny, zwanego przez lokalną ludność Bogdanem. Uroczy Boguś spod zegara, co piętnaście minut uderza w dzwon. W 1832 roku wieża, w wyniku serii pożarów doczekała się nowego dachu, czego ślad pozostawiono w postaci zauważalnej z dołu inskrypcji na jego szczycie.

Gotyckie i romańskie świątynie Transylwanii.

Przez lata spełniała kilka istotnych dla żyjącej tu społeczności funkcji, oprócz zegara czy dzwonnicy była wcześniej także punktem obserwacyjnym oraz główną linią obrony w przypadku najazdu wroga. Co ciekawe, w liście z 1677 roku do Universitas Saxonum w sprawie konfliktu z Sighișoarą pomiędzy ważnymi budynkami wymienia się wyłącznie ową wieżę, jakby reszta kompleksu w ogóle nie istniała! Aż ciężko sobie wyobrazić historie jakie można wysnuć na tej podstawie, zwłaszcza kiedy brakuje badań archeologicznych, które jasno potwierdziłyby lub wykluczyły tę tezę. Niemniej jednak kościół warowny w Saschiz, a właściwie brakujący w dokumencie korpus, stoi dziś zaledwie jedenaście metrów od wieży.

Kościół warowny w Darjiu.

Kościół warowny w Saschiz

Powstanie Saschiz ściśle związane jest ze średniowieczną ekspansją terytorialną rodu Arpadów, który dzięki nowej osadzie wzmocnił wschodnią granicę swojego państwa. Zamieszkiwana przez Szeklerów osada po ich ustąpieniu, stała się nowym domem dla kolonizatorów z Niemiec. To właśnie dzięki nim wzniesiono jedną z najbardziej znaczących dziś, ufortyfikowanych świątyń.

Kościół warowny w Saschiz oddano pod opiekę świętemu Stefanowi (z dynastii Arpadów). Swą obecną formę przybrał na przełomie XV i XVI wieku, a dokładniej między rokiem 1493 a 1525. Późnogotycka budowla z oderwaną od niej wieżą bardzo szybko zyskała uznanie okolicznych wspólnot. Model z Saschiz powtórzono bowiem w znajdującym się na liście UNESCO Dârjiu, ale także w  wielu innych miejscowościach, a pośród nich znalazły się Dupuș, Cloașterf czy Boz. Zupełnie niespodziewanie więc tutejszy kościół stał się jednym z kilku godnych naśladowania przykładów architektury, łączących funkcje sakralne i obronne.

Kościół warowny w Biertanie.

Prawdopodobnie zanim wzniesiono znaną nam świątynię, znajdować się tu miał niewielki kościółek z początków kolonizacji. Świadczyć o tym mogą dwa, zachowane do dziś romańskie kapitele. Co ciekawe, nie bez znaczenia na budowę kościoła miało także pojawienie się na tych terenach cystersów. Dowodem na to są tu znamienite dla tego zakonu, przykłady rzeźby architektonicznej*.

Konstrukcja i wystrój

Wzniesiona z tutejszego kamienia budowla o długości 44 metrów i wysokości 14, została wsparta aż dwudziestoma dwoma, rozszerzającymi się ku dołowi schodkowo przyporami. Wrażenie jednolitej bryły sprawia tu rząd okalających budynek machikułów i otworów strzelniczych, jednak od strony południowej wyraźnie widać odcinające się od całości prezbiterium. Od strony północnej natomiast jedność konstrukcji zaburza dwupoziomowa zakrystia. Dostęp do wnętrza świątyni zapewniają trzy portale.

Kościół warowny w Prejmer.

Wnętrze kościoła zdominowane zostało przez ustawione centralnie ławy oraz emporę, biegnącą dookoła hali z wyłączeniem chóru. Brak dekoracji pozwala skupić uwagę na pięknym, późnogotyckim sklepieniu, które dziś wspomagane jest przez specjalne ściągi, dbające o stateczność całej konstrukcji. Prezbiterium zwieńczono w odróżnieniu od nawy, mniej kunsztownym, sklepieniem kolebkowym. Pierwsze skrzypce gra tu więc barokowy ołtarz, datowany na rok 1735. Nieco wcześniej, bo na rok 1709 datowana jest znajdująca się tu ambona. Uzupełnieniem barokowych artefaktów jest prospekt organowy z końca XVIII wieku.

Twierdza Cisnadioara – Klejnot w koronie Gór Sybińskich.

Kościół warowny w Saschiz jest na pewno wyjątkowy, co potwierdziły jego liczne kopie w kolejnych wioskach Sasów Siedmiogrodzkich. Imponujący korpus oraz urokliwa wieża na stałe wryły się w sielankową panoramę miasteczka, aczkolwiek nie można zapominać o jeszcze jednej, istotnej budowli. Na wzgórzu, położonym na północny zachód od miasteczka, znajdują się ruiny XV-wiecznej fortecy w której mieszkańcy osady mogli bronić się przed najazdem wroga. W założeniu to właśnie kościół warowny spełniać miał tę funkcję, więc po co kolejna cytadela niespełna 400 metrów od obecnego kościoła? Kto wie, być może faktycznie nie istniał skoro nie pojawia się w średniowiecznych dokumentach! Najlepiej jednak będzie sprawdzić to na własnej skórze, do czego gorąco zachęcam!

Praktycznie
  • Kościół otwarty jest od maja do listopada, od 14 do 16,
  • Zwiedzanie poza tymi datami jest możliwe po uprzednim kontakcie telefonicznym z panią Kathariną Zigler pod numerem +40 744 179 039,
  • Bilet wstępu to koszt 6 lei lub 3 w przypadku studentów i uczniów.

Literatura:

  • The Church-Fortess of the Transylvanian Saxons – Hermann Fabini, wyd. monuMenta, 2nd edition; Sybin, 2015*
  • UNESCO Wrodl Heritage Fortified Churches in Transylvania – a network for „defending” cultural heritage with open „gates” in order to facilitate access to it. – Civitas Foundation for Civil Society, Unitarian Church of Dârjiu; 2015

Powiązane wpisy:

Odpowiedz:

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola zostały oznaczone gwiazdką.*